Matthijs Rijlaarsdam spreekt niet in termen van groeicijfers of marktaandelen als hij uitlegt wat quantumcomputers kunnen. Hij spreekt in termen van het universum. Een berekening die de grootste klassieke computer ooit zou maken in een tijd langer dan het heelal oud is, doet een quantumcomputer in een uur. Dat is geen marketingpraatje, dat is wiskunde. En het is precies die wiskunde die verklaart waarom Rijlaarsdam op zijn 29e al aan het hoofd staat van een bedrijf met klanten in twintig landen en een team dat dit jaar doorgroeit naar ongeveer honderd mensen.
Niet sneller, maar fundamenteel anders
De meest hardnekkige misvatting over quantumcomputers is dat ze gewone computers vervangen, alleen dan sneller. Rijlaarsdam weerspreekt dat consequent. "Quantum computers gaan dingen kunnen uitrekenen die gewone computers niet kunnen uitrekenen in bepaalde gevallen", zegt hij. "1 plus 6 optellen gaat een quantumcomputer waarschijnlijk niet sneller doen. Maar bijvoorbeeld de simulatie van een bepaald molecuul, of het breken van encryptie, daar zijn quantumcomputers exponentieel sneller."
De wiskundige onderbouwing is verbluffend eenvoudig te begrijpen als je hem zo formuleert: om de toestand van honderd qubits te beschrijven, heb je meer getallen nodig dan er atomen in het universum zijn. Een klassieke computer loopt daarbij vast voordat hij ook maar begint. Honderd qubits zijn al realiteit. Vanaf daar schaalt het exponentieel verder.
Dat quantumtechnologie wordt ingedeeld in drie domeinen, communicatie, sensing en compute, vertelt Rijlaarsdam als achtergrondinformatie voor wie het veld niet kent. Quantware opereert in het derde domein, en daarbinnen op een heel specifiek probleem: schaling.
"We willen 100 procent van de markt voor schalingsarchitectuur"
De huidige grootste quantumcomputers tellen ergens tussen de honderd en duizend qubits. Om echt nuttige berekeningen te doen, is een machine van 1 miljoen qubits nodig. Dat heeft Google recent aangetoond in een paper, waarmee de eerdere schatting van 10 miljoen qubits in één klap een orde kleiner werd. Rijlaarsdam noemt het als illustratie van hoe snel het veld beweegt. "Tot drie weken geleden was de schatting dat we 10 miljoen qubits nodig zouden hebben. Twee weken geleden heeft Google een paper uitgebracht waarin ze laten zien dat het ook met 1 miljoen kan."
De technologie die Quantware bouwt heet VIO, een stapel van siliciumchips die quantumprocessoren in modules organiseert. Die modules kunnen aan elkaar worden gekoppeld, waardoor schaling mogelijk wordt die met bestaande architecturen niet haalbaar is. De vergelijking die Rijlaarsdam maakt, is veelzeggend. Hij noemt eerst ASML, om zich daarna te corrigeren: "Een betere analogie zou zijn de TSMC van de quantumwereld." TSMC, de Taiwanese chipfabrikant, heeft honderd procent van de markt voor het meest geavanceerde klassieke chipproductieproces. Dat is het template.
Een quantumcomputer op de schaal van 1 miljoen qubits is volgens zijn schattingen een gebouw van drie verdiepingen, vergt 50 megawatt aan elektriciteit en heeft een kapitaalkost van ongeveer 1 miljard dollar. Dat zijn de parameters waartegen Quantware zijn eigen roadmap en financieringsbehoeften afzet.
De gevaren die je van tevoren moet doordenken
Niet alles aan quantumcomputing is onverdeeld goed nieuws. Rijlaarsdam benoemt de risico's expliciet en zonder omhaal. Shor's algoritme, bedacht door wiskundige Pieter Shor in de jaren negentig, laat zien hoe een voldoende grote quantumcomputer encryptie kan breken. Bankverkeer, cryptocurrencies, vrijwel alle beveiligde digitale communicatie draait op encryptiestandaarden die daartegen niet bestand zijn. "Als je van de ene op de andere dag encryptie breekt, dan is dat wel een major impact", aldus Rijlaarsdam. "Daar heb je een verantwoordelijkheid."
Het feit dat dit algoritme al in de jaren negentig werd bedacht, terwijl de machines die het kunnen uitvoeren nog jaren weg waren, typeert het veld. De implicaties worden doorgedacht lang voordat ze relevant worden. Rijlaarsdam beschouwt kennisveiligheid als een structureel onderdeel van de strategie, niet als een bijkomende overweging.
Twee oprichters, één complementair profiel
Quantware is opgericht door Rijlaarsdam samen met Alessandro Bruno, een 45-jarige Italiaanse quantumfysicus die hij ontmoette bij QuTech, het quantumcomputinginstituut in Delft. Rijlaarsdam beschrijft Bruno als "de allerbeste quantumchipbakker ter wereld", een kwalificatie die hij zelf oneerbiedig noemt maar die zijn punt illustreert. De taakverdeling is helder en was dat van begin af aan: Bruno in het lab, Rijlaarsdam aan de strategie en het verhaal naar buiten.
"Hij is echt een visionair op het gebied van het maken van quantumchips", zegt Rijlaarsdam over zijn medeoprichter. "Wat ik daaraan kan toevoegen, is dat verhaal uitleggen aan de bredere wereld, dat als business neerzetten, en de strategie daarachter."
Rijlaarsdam is open over wat hij niet kan. Hij gaat niet pretenderen dat hij in de cleanroom goede chips maakt. De consequentie daarvan is een bewuste aanpak: mensen aannemen die beter zijn dan jezelf, ook en juist op de posities die cruciaal zijn. De CFO is zo iemand. De recente financieringsronde, waarmee het bedrijf een nieuwe fase is ingegaan, heeft opnieuw ervaren mensen aangetrokken op specifieke onderdelen.
Nederland is te klein, Europa is traag, maar er is geen alternatief
Rijlaarsdam maakt deel uit van een informele groep van tien CEO's van bedrijven die vallen onder de Nationale Technologie Strategie van de Nederlandse overheid. De groep, die zichzelf Tech Champions noemt en onder andere Neerfield en Cradle omvat, signaleert drie knelpunten: snelheid van beleid, consistentie en risicobereidheid. Met name dat laatste punt heeft een concrete uitwerking. Nederland functioneert redelijk als het gaat om rondes tot 20 miljoen euro. Daarboven verdwijnt het kapitaal vrijwel geheel. "50 miljoen en meer, dat komt in Nederland bijna niet voor", zegt Rijlaarsdam.
De discussie over pensioenfondsen en venture capital is daarmee direct verbonden. Nederlandse pensioenfondsen beheren enorme vermogens, maar beleggen een verwaarloosbaar deel in risicokapitaal. Rijlaarsdam ziet dat als een misverstand over risico. Wie spreidt, heeft in venture capital een aantrekkelijke asset class. Silicon Valley is er mede op gebouwd. "Als we willen dat Nederland in 2050 welvarend is, en dat we pensioenen hebben waar we goede returns op hebben gemaakt, moet je dit doen."
Dat de vorige Nederlandse regering net is gevallen terwijl dit interview plaatsvindt, deert hem niet fundamenteel. Hij noemt minister Beljaerts als iemand die een aantal van die standpunten welwillend oppakte, en vindt het schadelijk dat Nederland daardoor nu weer stilstaat. Maar hij geeft de hoop niet op. "Het onderwerp is te belangrijk om te zeggen, nee, we geven alle hoop op."
Een technologie die je niet kunt negeren
Quantumtechnologie bevindt zich op het punt waar AI vijf jaar geleden stond, vlak voor het moment waarop toepassingen zichtbaar en voelbaar worden voor een breed publiek. Rijlaarsdam schat dat het ChatGPT-moment van quantum over vijf jaar aanbreekt, en dat de maatschappelijke impact, in gezondheid, materiaalwetenschappen, klimaat en veiligheid, zich daarna snel zal laten voelen. "Quantum computers unlocken dan materialen, medicijnen, dat soort zaken die vandaag de dag niet mogelijk zijn, want we hebben de compute niet om dat soort dingen te optimaliseren."
Dat de technologie ook een keerzijde heeft, erkent hij zonder aarzeling. Elke krachtige technologie kan de verkeerde kant op. Maar de redenering die hij hanteert, is dezelfde als bij AI: de gemiddelde impact is zo overweldigend positief dat je het moet doen, mits je de risico's serieus neemt. Voor een 29-jarige ondernemer die een markt wil domineren die nog niet bestaat, is dat een opmerkelijk nuchtere blik.